अन्न व औषधांमधील भेसळ : एक गंभीर सामाजिक, नैतिक आणि धार्मिक गुन्हा۔۔

अन्न व औषधांमधील भेसळ : एक गंभीर सामाजिक, नैतिक आणि धार्मिक गुन्हा۔۔

****************************

म. मुस्लिम कबीर, लातूर

मानवी जीवन ही ईश्वराने दिलेली सर्वात मौल्यवान देणगी आहे. निरोगी जीवनासाठी शुद्ध अन्न आणि दर्जेदार औषधे अत्यंत आवश्यक आहेत. मात्र आजच्या स्पर्धात्मक आणि नफेखोर युगात काही लोक आर्थिक फायद्यासाठी अन्न व औषधांमध्ये भेसळ करून समाजाच्या आरोग्याशी खेळत आहेत. ही कृती केवळ कायद्याने गुन्हा नाही, तर नैतिक मूल्ये, मानवी संवेदना आणि धार्मिक शिकवणींच्या विरोधात जाणारी आहे.

भेसळ : समाजावरील घातक आघात

दूध, तूप, तेल, मसाले, मिठाई, फळे, भाज्या तसेच औषधांमध्ये विविध प्रकारची भेसळ केली जाते. अशा भेसळीमुळे कर्करोग, हृदयरोग, मूत्रपिंड विकार, पचनाचे आजार आणि इतर गंभीर रोग उद्भवतात. अनेक वेळा निष्पाप लोकांचा जीवही जातो.

जो व्यक्ती भेसळ करतो तो प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे समाजाच्या आरोग्यावर आघात करत असतो. त्यामुळे भेसळ हा केवळ आर्थिक गुन्हा नसून मानवी जीवनाशी संबंधित गंभीर अपराध आहे.

धार्मिक दृष्टिकोनातून भेसळ

जगातील सर्व धर्म सत्य, प्रामाणिकपणा, न्याय आणि मानवसेवेची शिकवण देतात. फसवणूक, अप्रामाणिकपणा आणि दुसऱ्यांचे नुकसान करणे हे कोणत्याही धर्मात मान्य नाही.

@इस्लाम धर्माची शिकवण--------++

इस्लाममध्ये व्यापारातील प्रामाणिकपणाला अत्यंत महत्त्व दिले आहे. पैगंबर हजरत मुहम्मद (स.) यांनी स्पष्टपणे सांगितले आहे :"जो फसवणूक करतो तो आमच्यातील नाही."

एका प्रसंगी हजरत मुहम्मद (स)पैगंबरांनी धान्याच्या ढिगाऱ्यात हात घालून आत ओलसर धान्य आढळल्यावर विक्रेत्याला जाब विचारला. त्यांनी लोकांना फसवण्याऐवजी वस्तूचा खरा दर्जा सांगण्याची शिकवण दिली. यावरून व्यापारात पारदर्शकता आणि प्रामाणिकपणा किती महत्त्वाचा आहे हे स्पष्ट होते.

पवित्र कुरआनमध्ये देखील मोजमाप आणि वजनात फसवणूक करणाऱ्यांवर कठोर शब्दांत टीका करण्यात आली आहे.

@हिंदू धर्माची शिकवण---- 

अथर्ववेदात अन्नाला "पूर्ण ब्रह्म" मानले गेले आहे. अन्न हे जीवनाचे आधारस्थान असल्याने त्याची शुद्धता राखणे ही धार्मिक आणि सामाजिक जबाबदारी मानली जाते.

"अन्नं ब्रह्म" ही भारतीय संस्कृतीची संकल्पना अन्नाच्या पावित्र्यावर भर देते. त्यामुळे अन्नात भेसळ करणे म्हणजे जीवनदात्या अन्नाचा अपमान होय.

महाभारतात धर्माची व्याख्या करताना दुसऱ्याचे कल्याण आणि अहित टाळणे यावर भर दिला आहे.

"आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां न समाचरेत्."

अर्थ : जे स्वतःला नकोसे वाटते ते दुसऱ्यांशी करू नये.

आपल्याला भेसळयुक्त अन्न किंवा बनावट औषधे मिळावीत असे वाटत नसेल, तर दुसऱ्यांनाही तशी वस्तू देणे अधर्म आहे.

हिंदू धर्मात "सत्यं वद, धर्मं चर" म्हणजे सत्य बोला आणि धर्माचे आचरण करा, असा संदेश दिला आहे. दुसऱ्यांना हानी पोहोचवून स्वतःचा फायदा करून घेणे हे अधर्म मानले गेले आहे.

@शीख, बौद्ध आणि जैन धर्म -----

शीख धर्मात प्रामाणिक कष्टाने उपजीविका करण्यास महत्त्व दिले आहे. बौद्ध धर्म करुणा आणि अहिंसेचा संदेश देतो, तर जैन धर्मात कोणत्याही जीवाला त्रास होणार नाही याची शिकवण आहे. भेसळ करून लोकांच्या आरोग्याशी खेळणे या सर्व शिकवणींच्या विरोधात आहे.

@ नैतिक मूल्यांचे अधःपतन------

भेसळ ही केवळ कायद्याची भीती नसल्यामुळे होत नाही, तर नैतिक मूल्यांच्या ऱ्हासामुळेही वाढते. समाजात प्रामाणिकपणा, जबाबदारी आणि मानवतेची भावना कमी झाल्यास अशा प्रवृत्ती वाढतात.

व्यापार हा केवळ नफा कमावण्याचे साधन नसून समाजसेवेचे माध्यम आहे. ग्राहकांचा विश्वास जपणे ही प्रत्येक व्यापाऱ्याची नैतिक जबाबदारी आहे.

@कायदेशीर तरतुदी----

भारतीय न्याय संहिता (BNS) आणि अन्न सुरक्षा व मानके अधिनियम 2006 अंतर्गत अन्न व औषधांमधील भेसळ हा दंडनीय गुन्हा आहे. दोषींना कारावास, दंड आणि परवाना रद्द करण्यासारख्या कठोर शिक्षांची तरतूद आहे.

महाराष्ट्रातील भेसळविरोधी मोहीम

महाराष्ट्र शासनाच्या अन्न व औषध प्रशासन विभागामार्फत राज्यभर विशेष तपासणी मोहीम राबविली जात आहे. भेसळयुक्त अन्नपदार्थ, बनावट औषधे आणि निकृष्ट दर्जाच्या वस्तूंविरुद्ध कठोर कारवाई केली जात आहे. अनेक ठिकाणी छापे टाकून मोठ्या प्रमाणात माल जप्त करण्यात आला असून दोषींवर गुन्हे दाखल करण्यात आले आहेत.

@जनजागृतीची गरज------

भेसळ रोखण्यासाठी केवळ कायदे पुरेसे नाहीत. समाजात नैतिक आणि धार्मिक मूल्यांवर आधारित जनजागृती होणे आवश्यक आहे.

शाळा, महाविद्यालये आणि धार्मिक स्थळांमधून जनजागृती व्हावी.

व्यापाऱ्यांनी प्रामाणिक व्यवसायाची शपथ घ्यावी.

ग्राहकांनी सजग राहून संशयास्पद वस्तूंबाबत तक्रार करावी.

धार्मिक नेत्यांनी प्रवचनांतून भेसळीच्या दुष्परिणामांवर प्रकाश टाकावा.

अन्न व औषधांमधील भेसळ हा समाज, धर्म, नैतिकता आणि कायदा या सर्वांच्या विरोधात असलेला गंभीर गुन्हा आहे. कोणताही धर्म लोकांच्या जीवाशी खेळण्यास किंवा फसवणूक करण्यास परवानगी देत नाही. त्यामुळे भेसळविरोधी लढा हा केवळ सरकारी यंत्रणेचा विषय नसून प्रत्येक सजग नागरिक, व्यापारी, धार्मिक नेता आणि सामाजिक कार्यकर्त्याची जबाबदारी आहे.

प्रामाणिकपणा, नैतिकता आणि धार्मिक मूल्यांचे पालन करूनच आपण भेसळमुक्त, निरोगी आणि सुदृढ समाजाची निर्मिती करू शकतो.

*******************

कबीर वाणी 

म मुस्लिम कबीर, लातूर 

८२०८४३५४१४

*********************