(स्पेशल रिपोर्ट | प्रशांत बाफना विभागीय संपादक)
महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या महामार्गांपैकी एक असलेला नगर–मनमाड महामार्ग गेल्या अनेक वर्षांपासून चर्चेत आहे. आंतरराष्ट्रीय तीर्थक्षेत्र असलेल्या शिर्डी तसेच प्रसिद्ध शनी शिंगणापूर यामुळे या मार्गाचे धार्मिक, पर्यटन आणि आर्थिक महत्त्व प्रचंड वाढले आहे. मात्र, या महत्त्वाच्या महामार्गाची दुरवस्था पाहता प्रशासनाच्या कारभारावरच प्रश्नचिन्ह निर्माण होत आहे.
एकीकडे लाखो भाविक आणि नागरिक या मार्गावरून प्रवास करतात, तर दुसरीकडे रस्त्याची दुरवस्था, खड्डे, अपूर्ण कामे आणि वाहतुकीच्या समस्यांमुळे नागरिकांना जीव मुठीत धरून प्रवास करावा लागत असल्याच्या तक्रारी सातत्याने पुढे येत आहेत.
▪️पंधरा वर्षांचा प्रश्न अद्याप कायम!▪️
नगर–मनमाड महामार्गाच्या कामाचा प्रश्न गेल्या अनेक वर्षांपासून विविध कारणांनी रखडलेला असल्याचे बोलले जाते. रस्त्याच्या कामासाठी ठेकेदार बदलले, कामे सुरू झाली आणि काही ठिकाणी पुन्हा थांबली; मात्र नागरिकांच्या मूलभूत प्रश्नाचे समाधान अद्याप झालेले नाही.
या महामार्गाच्या कामाबाबत ठेकेदार, निविदा प्रक्रिया, कामाचा दर्जा आणि कामातील विलंब यावरून वेळोवेळी आरोप-प्रत्यारोप झाले आहेत. काही ठेकेदारांनी काम सोडून दिल्याचेही सांगितले जाते. त्यामुळे या संपूर्ण प्रकरणाची शासनाने पारदर्शक चौकशी करून वस्तुस्थिती जनतेसमोर आणण्याची गरज आहे.
▪️रस्ता की मृत्यूचा सापळा ?▪️
या महामार्गावर आजवर अनेक अपघात झाले असून अनेक निष्पाप नागरिकांना जीव गमवावा लागल्याचा दावा स्थानिकांकडून केला जात आहे. अपघातांचे नेमके कारण, रस्त्याची अवस्था, सुरक्षा उपाययोजना आणि प्रशासनाची जबाबदारी याचा सखोल अभ्यास होणे गरजेचे आहे.
रस्ता निकृष्ट दर्जाचा असेल, काम अपूर्ण असेल किंवा वाहतुकीसाठी आवश्यक सुरक्षा व्यवस्था नसेल, तर त्याची जबाबदारी नेमकी कोणाची ? हा प्रश्न आता नागरिक विचारत आहेत.
▪️रस्त्याच्या कामासाठी कोट्यावधी रुपये खर्च होत असताना नागरिकांना सुरक्षित आणि दर्जेदार रस्ता मिळत नसेल, तर या खर्चाचे उत्तरदायित्व कोण घेणार ?▪️
▪️कमिशनच्या आरोपांपासून ठेकेदाराच्या तक्रारीपर्यंत...▪️
या महामार्गाच्या कामावरून विविध आरोप-प्रत्यारोप होत आहेत. कुणी कमिशनच्या मागणीचे आरोप करतो, तर कुणी ठेकेदाराला जाणीवपूर्वक त्रास दिला जात असल्याचे सांगतो. मात्र हे आरोप खरे की खोटे, याचा निर्णय आरोप-प्रत्यारोपातून नव्हे तर निष्पक्ष चौकशी आणि अधिकृत कागदपत्रांतूनच झाला पाहिजे.
जर खरोखरच आर्थिक गैरव्यवहार, निविदा प्रक्रियेत अनियमितता किंवा संगनमत झाले असेल, तर संबंधितांवर कारवाई झाली पाहिजे. आणि जर ठेकेदारांकडूनच कामात दिरंगाई किंवा निकृष्ट दर्जा झाला असेल, तर त्यांच्यावरही कठोर कारवाई झाली पाहिजे.
▪️मग ‘अपराधी’ नेमका कोण ?▪️
आज सर्वात मोठा प्रश्न हाच आहे—
रस्ता रखडण्याला जबाबदार कोण?
ठेकेदार?
निविदा प्रक्रिया?
प्रशासकीय यंत्रणा?
राजकीय हस्तक्षेप?
की संपूर्ण यंत्रणेतील कुठलीतरी साखळी?
जनतेला आरोप नकोत, उत्तर हवे आहे.
▪️महामार्गाच्या कामाला विलंब का झाला?
कामाचा दर्जा तपासला का ?
▪️ठेकेदाराची पात्रता काय होती?
▪️निविदा प्रक्रिया पारदर्शक होती का?
▪️काम सोडून गेलेल्या ठेकेदारांवर काय कारवाई झाली?
▪️अपघातांची जबाबदारी निश्चित झाली का?
आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे नागरिकांच्या जीवाची किंमत कोण ठरवणार?
▪️राजकीय ताकद असूनही रस्ता रखडतोय का?▪️
अहमदनगर जिल्ह्यात पालकमंत्री, कॅबिनेट मंत्री, खासदार आणि आमदार अशी मोठी राजकीय ताकद असतानाही हा प्रश्न वर्षानुवर्षे कायम राहणे ही निश्चितच गंभीर बाब आहे.
नेते बदलतात, सरकारे बदलतात, आश्वासने दिली जातात; मात्र रस्त्याची परिस्थिती बदलत नसेल तर विकासाच्या दाव्यांचे काय?
शिर्डीला दरवर्षी देश-विदेशातून लाखो भाविक येतात. शनी शिंगणापूर, नगर आणि मनमाड यांना जोडणारा हा मार्ग धार्मिक तसेच व्यावसायिकदृष्ट्याही अत्यंत महत्त्वाचा आहे. अशा मार्गाची अवस्था जर अशीच राहिली तर त्याचा थेट परिणाम पर्यटन, व्यापार आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेवर होतो.
▪️आता संजय काळे रस्त्यावर!▪️
याच ज्वलंत प्रश्नावर सामाजिक कार्यकर्ते संजय काळे यांनी आता गांधीगिरीचा मार्ग स्वीकारला आहे.
नगर–मनमाड महामार्गाच्या कामाबाबत त्यांनी शासनाकडे अनेक गंभीर प्रश्न लेखी स्वरूपात उपस्थित केले आहेत. मात्र केवळ निवेदने देऊन प्रश्न सुटत नसल्याने त्यांनी अनोख्या पद्धतीने आंदोलन सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
अर्धनग्न अवस्थेत पायी प्रवास करत शिर्डी ते अहिल्यानगर असा सत्याग्रह सुरू करून संजय काळे थेट शासनाचे लक्ष वेधण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
विशेष म्हणजे, या आंदोलनात ते एकटेच पायी निघाले आहेत.
ही गांधीगिरी सरकारला कितपत जागे करते, हे पाहणे आता महत्त्वाचे ठरणार आहे.
हा संघर्ष केवळ एका रस्त्याचा नाही!
संजय काळे यांचे आंदोलन केवळ नगर–मनमाड महामार्गापुरते मर्यादित नाही. हा प्रश्न आहे सुरक्षित प्रवासाचा, जनतेच्या पैशाचा आणि प्रशासनाच्या उत्तरदायित्वाचा.
स्वातंत्र्य मिळून ७९ वर्षे झाली. देशाने तंत्रज्ञानात मोठी झेप घेतली. मोठमोठे प्रकल्प उभे राहिले. मात्र एखादा महत्त्वाचा रस्ता व्यवस्थित व्हावा यासाठी सामान्य नागरिकाला आजही आंदोलन करावे लागत असेल, तर ही निश्चितच आत्मपरीक्षणाची बाब आहे.
▪️सरकारने आता उत्तर द्यावे!▪️
संजय काळे यांच्या आंदोलनाकडे केवळ एका सामाजिक कार्यकर्त्याचे आंदोलन म्हणून न पाहता शासनाने त्यातील प्रश्नांकडे गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे.
नगर–मनमाड महामार्गाच्या संपूर्ण कामाचे स्वतंत्र तांत्रिक ऑडिट झाले पाहिजे.
निविदा प्रक्रिया, ठेकेदारांची पात्रता, कामाचा दर्जा, खर्च, विलंब आणि आतापर्यंत झालेल्या अपघातांची वस्तुनिष्ठ माहिती जनतेसमोर आली पाहिजे.
कारण प्रश्न एका रस्त्याचा नाही...
प्रश्न आहे हजारो प्रवाशांच्या सुरक्षिततेचा!
आणि म्हणूनच आज शिर्डीपासून अहिल्यानगरपर्यंत निघालेल्या या एकाकी पावलांचा आवाज सरकारच्या कानापर्यंत पोहोचतो का, याकडे संपूर्ण जिल्ह्याचे लक्ष लागले आहे.
▪️नगर–मनमाड महामार्गाचा खरा ‘अपराधी’ कोण?▪️
हा प्रश्न आता केवळ संजय काळे यांचा राहिलेला नाही...
हा प्रश्न प्रत्येक त्या नागरिकाचा आहे, जो या रस्त्यावरून जीव मुठीत धरून प्रवास करतो
