*
(स्पेशल रिपोर्ट प्रशांत बाफना विभागीय संपादक)
हा लेख वाचताना कदाचित काहींना राग येईल; पण ज्यांच्या घरात महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात पैशांची चणचण असते, त्यांना यातला प्रत्येक शब्द आपला वाटेल!
आज सर्वसामान्य माणसाच्या आयुष्याची अवस्था अशी झाली आहे की, कमाई वाढण्याआधी खर्च वाढतोय आणि स्वप्न पूर्ण होण्याआधी कर्ज वाढतंय. बाजारात गेल्यावर हजार-पाचशे रुपये काही वस्तूंमध्ये संपतात; पण तेच हजार-पाचशे रुपये कमवण्यासाठी कष्टकरी माणूस दिवसभर घाम गाळतो. त्याच्या कमाईत घरची चूल, मुलांचं शिक्षण, औषधं, वीजबिल, प्रवास, घरखर्च आणि कर्जाचे हप्ते—सगळं भागवायचं! मग त्या माणसाने स्वतःसाठी जगायचं तरी कधी?
गरीब घरात जन्माला येणं हा गुन्हा नाही, मग गरीबाच्या मुलाला संधी मिळण्यासाठी एवढा संघर्ष का करावा लागतो? आई-वडील आयुष्यभर कष्ट करतात, मुलं शिक्षण घेऊनही रोजगाराच्या रांगेत उभी राहतात आणि घरात पुन्हा तेच गरिबीचं चक्र सुरू राहतं. ही परिस्थिती बदलण्याची जबाबदारी नेमकी कोणाची?
आपण रोज विकासाच्या घोषणा ऐकतो. मोठमोठ्या योजना ऐकतो. आश्वासनं ऐकतो. पण सामान्य माणसाला एक साधा प्रश्न पडतो—माझ्या घरातला खर्च कमी झाला का? माझ्या मुलाच्या शिक्षणाचा भार कमी झाला का? माझ्या मुलाला रोजगार मिळाला का? माझ्या कुटुंबाला सुरक्षित भविष्य मिळालं का?
जर या प्रश्नांची उत्तरं अजूनही शोधावी लागत असतील, तर मग केवळ घोषणा आणि आकडे दाखवून सामान्य माणसाच्या आयुष्याचं वास्तव बदलणार आहे का?
एकीकडे काही हातांमध्ये प्रचंड संपत्ती जमा होतेय आणि दुसरीकडे लाखो कुटुंबं रोजच्या खर्चाचं गणित जुळवत आहेत. ज्याच्या घामावर बाजार चालतो, त्याच कष्टकऱ्याला बाजारात दोन वेळचं जगणं महाग का पडतं? हा प्रश्न विचारला की काहींना तो राजकारण वाटतो; पण ज्याच्या खिशात पैसे नाहीत, त्याच्यासाठी हा राजकारणाचा नाही—जगण्याचा प्रश्न आहे!
आणखी एक कटू सत्य आहे. समाजात एखादा व्यक्ती महागाई, बेरोजगारी, शिक्षण किंवा अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवतो, तेव्हा आपणच त्याला म्हणतो—“याला काही काम नाही”, “हा उगाच बोलतोय.” पण लक्षात ठेवा, आज तो दुसऱ्याच्या हक्कासाठी बोलतोय; उद्या कदाचित त्याच आवाजाची गरज आपल्या घराला पडेल.
जोपर्यंत आपल्या घराला आग लागत नाही, तोपर्यंत आपण तमाशा पाहतो. पण आग पसरल्यानंतर बादली घेऊन धावण्यात अर्थ नसतो. त्यामुळे आजच प्रश्न विचारायला हवेत. आजच चर्चा करायला हवी. आजच आपल्या हक्कांसाठी उभं राहायला हवं.
माझ्या तरुणांनो, माझ्या नागरिकांनो—जात, धर्म, पक्ष आणि वैयक्तिक मतभेद यापलीकडे चला. महागाई तुमची जात पाहत नाही, बेरोजगारी तुमचा धर्म पाहत नाही, कर्ज तुमचा पक्ष पाहत नाही आणि शिक्षणाचा वाढता खर्च तुमची ओळख पाहत नाही. मग आपण मात्र या प्रश्नांवर एकत्र का येऊ नये?
सत्तेत कोण आहे आणि विरोधात कोण आहे, हा प्रश्न महत्त्वाचा असेल; पण त्याहून मोठा प्रश्न आहे—सामान्य माणसाच्या आयुष्यात काय बदललं?
देशाला मोठं व्हायचं असेल तर फक्त मोठ्या इमारती, मोठे उद्योग आणि मोठे आकडे पुरेसे नाहीत. देश तेव्हाच मोठा होईल, जेव्हा सामान्य माणूस आपल्या मुलांच्या भविष्याकडे भीतीने नव्हे तर विश्वासाने पाहील; जेव्हा कष्टकऱ्याला आपल्या कष्टाची योग्य किंमत मिळेल; जेव्हा तरुणाला रोजगारासाठी आयुष्याची वर्षे वाया घालवावी लागणार नाहीत.
आज प्रश्न फक्त गरिबाचा नाही; प्रश्न त्या प्रत्येकाचा आहे जो आपल्या मेहनतीच्या पैशावर घर चालवतो. म्हणून आता गप्प बसायचं की प्रश्न विचारायचे, हे ठरवण्याची वेळ आली आहे.
कारण शेवटी प्रश्न एकच आहे—
जर कष्ट करणाऱ्यालाच सन्मानाने जगता येत नसेल, तर मग या विकासाचा आणि या व्यवस्थेचा खरा फायदा कोणाला?
गरिबाला जगणं महाग आणि मरणं स्वस्त वाटण्याची वेळ येणं ही गरिबाची हार नाही; ही संपूर्ण व्यवस्थेसाठी धोक्याची घंटा आहे. आणि ही घंटा आता ऐकण्याची वेळ आली आहे
