मी अजूनही तरुण आहे!
वार्धक्य म्हणजे जीवनाचा शेवट नव्हे, तर अनुभव, जिद्द आणि नव्या उमेदांची सुरुवात आहे!
मानवी जीवन बालपण, तारुण्य आणि वार्धक्य अशा विविध टप्प्यांतून पुढे जात असते. हा निसर्गाचा अटळ नियम आहे. या जगात जन्माला आलेल्या प्रत्येकाला वयाच्या वेगवेगळ्या अवस्थांतून जावेच लागते. मात्र प्रश्न असा आहे की, वार्धक्य खरोखरच माणसाला दुर्बल आणि असहाय बनवते का? पांढरे केस, चेहऱ्यावरील सुरकुत्या आणि अडखळणारी पावले म्हणजे माणूस जीवनाच्या संघर्षात हरला, याचा पुरावा आहे का? मुळीच नाही!
वार्धक्य हा वाढत्या वयाचा नैसर्गिक टप्पा आहे, पराभवाची घोषणा नव्हे!
आज आपल्या समाजात अनेक ज्येष्ठ नागरिक असे आहेत की, साठ किंवा सत्तर वर्षांचे होताच ते स्वतःला म्हातारे समजू लागतात. घराबाहेर पडणे कमी करतात, मित्रांच्या भेटीगाठी टाळतात, वाचन-लेखनापासून दूर जातात आणि हळूहळू एकटेपणालाच आपले नशीब मानू लागतात.
परंतु सत्य हे आहे की, जोपर्यंत माणूस विचार करू शकतो, बोलू शकतो, आपले विचार व्यक्त करू शकतो आणि जीवनात रस घेऊ शकतो, तोपर्यंत त्याच्या आयुष्यातील चैतन्य टिकून असते.
मी स्वतःही वयाच्या अशाच टप्प्यावरून जात आहे, जिथे माणसाचे केस पांढरे होतात, शारीरिक ताकद पूर्वीसारखी राहत नाही; मात्र मनात काहीतरी करण्याची जिद्द आजही कायम आहे. मी आजही बोलतो, लिहितो, सामाजिक परिस्थितीवर विचार करतो, वर्तमानपत्रांसाठी लेख तयार करतो आणि माझे विचार इतरांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न करतो.
माझ्या मते, माणसाने वेळेआधीच स्वतःला म्हातारे समजून घेतले, तर तो मानसिकदृष्ट्या खचू लागतो. याउलट, त्याने आपले छंद जोपासले, मित्रांना भेटले, योग्य व्यायाम केला आणि नवीन गोष्टी शिकण्याचा प्रयत्न केला, तर जीवनातील आनंद आणि जगण्याचे उद्दिष्ट कायम राहते.
वार्धक्यातील प्रत्येक त्रास म्हणजे आजार नाही; पण प्रत्येक त्रास केवळ वाढत्या वयामुळेच होत आहे, असे समजून त्याकडे दुर्लक्ष करणेही योग्य नाही.
वय वाढल्यामुळे स्मरणशक्तीत किरकोळ बदल होऊ शकतात, शारीरिक ताकद कमी होऊ शकते आणि झोपेच्या वेळेत फरक पडू शकतो. मात्र सतत विस्मरण होणे, अचानक चालताना तोल जाणे, तीव्र वेदना होणे किंवा झोपेचा कायमस्वरूपी त्रास जाणवणे अशा परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. त्याचप्रमाणे रक्तदाब, मधुमेह आणि कोलेस्ट्रॉल हे केवळ वार्धक्याचे परिणाम आहेत असे समजून उपचार बंद करणे धोकादायक ठरू शकते.
ज्येष्ठ नागरिकांनी आपल्या आरोग्याची काळजी घ्यावी, क्षमतेनुसार दररोज चालावे, सूर्यप्रकाश आणि मोकळ्या हवेचा लाभ घ्यावा, संतुलित आहार घ्यावा आणि मानसिकदृष्ट्या सक्रिय राहावे.
मात्र आणखी एक वास्तव आहे, ज्याकडे आपला समाज फारसे लक्ष देत नाही. ते म्हणजे ज्येष्ठ नागरिकांचे एकटेपण!
मुले आपल्या नोकरी, व्यवसाय आणि कौटुंबिक जबाबदाऱ्यांमध्ये व्यस्त असतात. ज्येष्ठ नागरिक मात्र घराच्या एखाद्या कोपऱ्यात बसून कोणी भेटायला येईल, आपल्याशी बोलेल किंवा आपली विचारपूस करेल, याची वाट पाहत असतात. त्यांना केवळ औषधे, अन्न आणि कपड्यांचीच गरज नसते, तर प्रेम, आदर, लक्ष आणि आपुलकीचीही आवश्यकता असते.
मुलांनी आपल्या आई-वडिलांसोबत काही वेळ घालवावा, त्यांच्या गोष्टी ऐकाव्यात, त्यांना फिरायला घेऊन जावे आणि घरातील महत्त्वाच्या निर्णयांमध्ये त्यांच्या मतालाही महत्त्व द्यावे.
ज्येष्ठ नागरिकांनीही स्वतःला कोणावर ओझे समजू नये. आरोग्य आणि परिस्थिती परवानगी देत असेल, तर स्वतःचे निर्णय स्वतः घ्यावेत, मित्रांशी संपर्क ठेवावा, वाचन करावे, लेखन करावे, सामाजिक उपक्रमांत सहभागी व्हावे आणि आपल्या जीवनातील अनुभव नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवावेत.
विशेषतः ज्यांना वाचन आणि लेखनाची आवड आहे, अशा ज्येष्ठांनी आपल्या आठवणी, अनुभव आणि निरीक्षणे लिहून ठेवावीत. हे लेखन पुढील पिढ्यांसाठी अनमोल ठेवा ठरू शकते.
मी माझ्या समवयस्क ज्येष्ठ मित्रांना सांगू इच्छितो की, वाढत्या वयाच्या आकड्यांना घाबरू नका. पावले हळू पडत असतील तर सावकाश चाला. डोळ्यांना त्रास होत असेल तर योग्य चष्मा वापरा. हाताने लिहिणे कठीण होत असेल तर बोलून आपले विचार जतन करा. मात्र जीवनाशी असलेले आपले नाते कधीही तोडू नका.
आज आधुनिक तंत्रज्ञानानेही ज्येष्ठ नागरिकांसाठी नवे मार्ग खुले केले आहेत. मोबाईल फोनच्या माध्यमातून आपण आपल्या प्रियजनांशी संपर्क ठेवू शकतो, माहिती मिळवू शकतो आणि आपले विचार लिखित स्वरूपात मांडू शकतो.
लक्षात ठेवा! तारुण्य म्हणजे केवळ मजबूत शरीर, काळे केस आणि वेगाने चालणारी पावले नव्हेत. तारुण्य म्हणजे जिवंत संवेदना, सकारात्मक विचार आणि काहीतरी करून दाखवण्याची जिद्द होय.
माझा संदेश एवढाच आहे की, वार्धक्य स्वीकारा; पण निष्क्रियता स्वीकारू नका. आजारांवर उपचार करा; पण वाढत्या वयाला घाबरू नका.
जीवनातील प्रत्येक दिवस ही अल्लाहने दिलेली अनमोल देणगी आहे. ही देणगी कृतज्ञता, प्रेम, सेवा आणि आनंदी वृत्तीने जगली पाहिजे.
शेवटी माझ्या सर्व ज्येष्ठ मित्रांना एवढेच सांगू इच्छितो :
केस पांढरे झाले म्हणून काय झाले, आमची जिद्द आजही तरुण आहे!
पावले मंदावली म्हणून काय झाले, जीवनाच्या प्रवासातील आमचा उत्साह आजही कायम आहे!
वाढत्या वयाला जगाने वार्धक्य म्हटले असेल, पण माझे मन आजही ठामपणे सांगते :
मी अजूनही तरुण आहे!
*लेखन - सय्यद फारूक अहमद कादरी संकलन प्रशांत बाफना 8055440395
