LCB च्या आदेशावर अवैध धंदे बंद आणि पुन्हा सुरू का होतात ? कारवाईत सातत्य राहिले तर अहिल्यानगर जिल्हा गुन्हेगारीमुक्त होणे शक्य; मात्र ‘मुळाशी’ कारवाई कधी ?
(स्पेशल रिपोर्ट प्रशांत बाफना विभागीय संपादक)
अहिल्यानगर जिल्ह्यातील अवैध धंदे, गुटखा तस्करी आणि पोलिसांच्या कारवाईशी संबंधित प्रश्नांवर सुरू केलेल्या अभ्यासपूर्ण मालिकेला राज्यभरातून चांगला प्रतिसाद मिळत आहे. हा विषय केवळ एखाद्या व्यक्ती किंवा संस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, गेल्या काही वर्षांतील घटनाक्रम, कारवाई आणि त्यानंतर पुन्हा सुरू होणारे अवैध धंदे यांचा मागोवा घेण्याचा प्रयत्न केला आहे.
मात्र या संपूर्ण विषयाचा इतिहास तपासताना काही घटनांमधून पोलीस यंत्रणेच्या कार्यपद्धतीवरही प्रश्नचिन्ह निर्माण झालेले दिसते.
▪️पोलीस मुख्यालयातील जप्त ड्रग्स प्रकरण नेमके कुठे गेले ?▪️
गेल्या काही वर्षांतील एका धक्कादायक प्रकरणाचा उल्लेख येथे करणे आवश्यक आहे. तत्कालीन पोलीस अधीक्षक राकेश ओला आणि LCB चे तत्कालीन पोलीस निरीक्षक किरणकुमार कबाडी यांच्या कार्यकाळात पोलीस मुख्यालयात जप्त करून ठेवण्यात आलेल्या ड्रग्सच्या साठ्याशी संबंधित गंभीर प्रकरण समोर आले होते.
या प्रकरणात LCB मधीलच एका पोलिस कर्मचाऱ्यावर जप्त केलेल्या ड्रग्सच्या कथित विक्रीचा आरोप झाल्याने पोलीस दलात खळबळ उडाली होती.
या प्रकरणात पुढे काय कारवाई झाली, तपास कुठपर्यंत पोहोचला, संबंधितांवर कोणती कायदेशीर कारवाई झाली आणि या प्रकरणाची फाईल सध्या नेमकी कुठे आहे, हे जनतेसमोर स्पष्ट होणे आवश्यक आहे.
प्रश्न एखाद्या व्यक्तीला दोषी ठरवण्याचा नाही; प्रश्न आहे तो तपासाच्या पारदर्शकतेचा.
▪️गुटखा तस्करीवर LCB ची कारवाई; मग मुख्य पुरवठादार कोण ?▪️
सध्या अहिल्यानगर जिल्ह्यात गुटखा तस्करी आणि विक्रीचा विषय चर्चेत आहे. शिर्डी, संगमनेर, नेवासा आणि कोपरगाव परिसरात LCB कडून काही दुकानदार व विक्रेत्यांवर कारवाई करण्यात आली आहे.
कारवाई झाली, माल जप्त झाला, गुन्हे दाखल झाले—हे स्वागतार्ह आहे.
पण त्यानंतर पुढचा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न उभा राहतो—
▪️गुटखा दुकानापर्यंत पोहोचतो कुठून ?
▪️दुकानदारावर कारवाई करून प्रकरण संपणार आहे का ?
▪️की मालाचा पुरवठा करणारा, वाहतूक करणारा, साठवणूक करणारा आणि संपूर्ण वितरण साखळी चालवणारा कोण आहे, याचा शोध घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे ?
जर किरकोळ विक्रेत्यावर कारवाई झाली आणि पुरवठ्याची साखळी मात्र सुरू राहिली, तर दुसऱ्या दिवशी त्याच ठिकाणी किंवा दुसऱ्या दुकानातून पुन्हा गुटखा उपलब्ध होण्याची शक्यता कायम राहते.
म्हणूनच ‘दुकानदार पकडला’ यापेक्षा ‘माल कुठून आला आणि कोण पाठवत आहे ?’ हा तपासाचा केंद्रबिंदू असायला हवा.
▪️कारवाई सातत्यपूर्ण असणे गरजेचे▪️
अवैध धंद्यांवर अधूनमधून होणारी कारवाई आणि सातत्याने होणारी कारवाई यात मोठा फरक आहे.
आज छापा पडला, माल जप्त झाला आणि काही दिवसांनी पुन्हा तोच व्यवसाय सुरू झाला, तर अशा कारवाईचा गुन्हेगारी प्रवृत्तींवर अपेक्षित परिणाम होणार नाही.
मात्र प्रशासनाने सातत्याने, निष्पक्षपणे आणि पुरवठा साखळीच्या मुळापर्यंत जाऊन कारवाई केली, तर गुटखा तस्करीवर निश्चितच मोठा परिणाम होऊ शकतो.
मग प्रश्न एवढाच—
▪️ही सातत्यपूर्ण कारवाई कोण करणार ?
▪️ही जबाबदारी फक्त पोलिसांची नाही !
▪️गुटखा तस्करी आणि विक्री रोखण्याची जबाबदारी केवळ पोलीस प्रशासनाची आहे, असे म्हणणेही योग्य ठरणार नाही.
यासाठी—
▪️पोलीस प्रशासन
▪️अन्न व औषध प्रशासन (FDA)
▪️स्थानिक नगरपरिषद प्रशासन
▪️महसूल यंत्रणा
▪️स्थानिक प्रशासन
आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे नागरिक
यांची संयुक्त भूमिका आवश्यक आहे.
एका विभागाने कारवाई केली आणि दुसऱ्या विभागाकडून पुढील प्रक्रिया झाली नाही, तर अवैध व्यवसाय करणाऱ्यांना त्याचा फायदा होऊ शकतो.
त्यामुळे संयुक्त मोहीम, माहितीची देवाणघेवाण आणि सातत्यपूर्ण तपास हीच प्रभावी उपाययोजना ठरू शकते.
◾गुटखा तस्करांवर मोक्का कधी ?◾
गुटखा तस्करीचा व्यवसाय जर संघटित पद्धतीने चालत असल्याचे तपासातून सिद्ध झाले, तर संबंधितांवर उपलब्ध कायदेशीर तरतुदींनुसार कठोर कारवाई करण्याची मागणी होणे स्वाभाविक आहे.
याच पार्श्वभूमीवर आता नागरिकांचा प्रश्न आहे—
▪️गुटखा तस्करीचे संघटित जाळे उघडकीस आणून संबंधितांवर कठोर कायदेशीर कारवाई कधी होणार ?
मोक्का किंवा इतर कठोर कायदेशीर तरतुदी लागू करायच्या असतील तर त्यासाठी कायदेशीर निकष आणि तपासातील पुरावे पूर्ण होणे आवश्यक आहे. त्यामुळे केवळ आरोपांवर नव्हे, तर ठोस तपास आणि पुराव्यांच्या आधारे कारवाई झाली पाहिजे.
◾ LCB च्या इतिहासातील कारवायाही तपासण्याची गरज◾
LCB चे तत्कालीन पोलीस उपनिरीक्षक धाकराव, पोलीस कॉन्स्टेबल भिंगारदिवे, संदीप चव्हाण आणि शंकर चौधरी यांच्याशी संबंधित झालेल्या कारवाईच्या घटनांचाही इतिहास तपासण्याची गरज आहे.
या प्रकरणांमध्ये नेमके आरोप काय होते, कोणती विभागीय अथवा कायदेशीर कारवाई झाली, चौकशीचे निष्कर्ष काय होते आणि त्यानंतर काय निर्णय घेण्यात आला, याची अधिकृत माहिती जनतेसमोर आली तर या संपूर्ण विषयावर अधिक स्पष्टता निर्माण होऊ शकते.
कारण व्यक्ती महत्त्वाची नाही; यंत्रणेवरील जनतेचा विश्वास महत्त्वाचा आहे.
अवैध धंदे बंद करण्याचा खरा मार्ग कोणता ?
अवैध धंदा करणारा छोटा विक्रेता पकडणे ही कारवाईची सुरुवात असू शकते; पण त्यामागील संपूर्ण नेटवर्क शोधणे ही खरी कारवाई आहे.
◾पुरवठादार → वाहतूकदार → साठवणूकदार → वितरक → विक्रेता
ही संपूर्ण साखळी तपासली गेली, तरच अवैध व्यवसायाच्या मुळावर घाव घालता येईल.
अन्यथा एकाला पकडले की दुसरा तयार आणि एका दुकानावर कारवाई झाली की दुसऱ्या दुकानातून तोच माल उपलब्ध—अशी परिस्थिती कायम राहू शकते.
शेवटचा सवाल..
अहिल्यानगर जिल्ह्यात अनेक कर्तव्यदक्ष अधिकारी आणि कर्मचारी काम करून गेले आहेत. त्यामुळे संपूर्ण पोलीस दलावर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणे हा उद्देश नाही.
प्रश्न आहे तो काही घटनांमधून निर्माण झालेल्या संशयांचा आणि त्या संशयांचे निरसन करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या पारदर्शक कारवाईचा.
गुटखा असो, अवैध दारू असो किंवा अन्य कोणताही अवैध व्यवसाय—कारवाई झाली पाहिजे आणि ती सातत्याने झाली पाहिजे.
कारवाई केवळ दुकानापर्यंत न थांबता मालाच्या मूळ पुरवठादारापर्यंत पोहोचली, तरच जिल्ह्यातील अवैध धंद्यांना खऱ्या अर्थाने आळा बसू शकतो.
आता जनतेला आश्वासन नको; सातत्यपूर्ण आणि पारदर्शक कारवाई हवी आहे.
◾LCB, पोलीस प्रशासन, FDA आणि स्थानिक प्रशासन ही यंत्रणा एकत्रितपणे काम करणार का ?◾
गुटखा तस्करीच्या मुळाशी पोहोचून संपूर्ण नेटवर्क उध्वस्त होणार का ?
▪️आणि सर्वात महत्त्वाचे—अवैध धंदे आदेशाने बंद होऊन पुन्हा सुरू होण्याची परंपरा कधी थांबणार ?
याचे उत्तर प्रशासनाने द्यावे, एवढीच अपेक्षा
