आरोग्यास हानिकारक असलेले पॅकेट्स बंद खाद्य पदार्थ लहान मुलांना देवू नये:- आयुक्त तुकाराम मुंढे यांचे जनतेला आव्हान...
महेश निमसटकर
जिल्हा विभागीय संपादक भद्रावती चंद्रपुर
भद्रावती :-महाराष्ट्र आज आपण कुठल्याही किराणा दुकानात,सुपरमार्केटमध्ये,पानटपरीवर किंवा छोट्या-मोठ्या विक्री केंद्रांवर गेलो,तर सर्वप्रथम नजरेस पडते ते रंगीबेरंगी चिप्स,कुरकुरे आणि विविध पॅकेज्ड स्नॅक्सची रांग. ही पाकिटे अनेकदा दुकानाच्या बाहेरील भागात किंवा मुलांच्या सहज नजरेस पडतील अशा ठिकाणी लावलेली असतात. व्यवसायाच्या दृष्टीने ही एक विक्री वाढवण्याची पद्धत असू शकते,पण समाज आणि आरोग्याच्या दृष्टीने हा विषय गंभीरपणे विचार करण्यासारखा आहे.
लहान मुलांना आकर्षक रंग,चमकदार पॅकेजिंग आणि वेगळ्या आकाराच्या वस्तू सहज आकर्षित करतात. त्यामुळे आई-वडिलांसोबत बाजारात गेलेली मुले अशा वस्तूंकडे लगेच ओढली जातात. त्यानंतर सुरू होतो हट्ट,आणि मुलांच्या आनंदासाठी किंवा त्यांचा आग्रह टाळण्यासाठी पालकही अनेकदा ते पदार्थ विकत घेतात. हळूहळू ही गोष्ट सवयीमध्ये बदलते आणि नकळत जंक फूड मुलांच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग बनू लागते.
आरोग्य क्षेत्रातील अनेक तज्ज्ञांनी वारंवार संतुलित आहाराचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे.प्रक्रिया केलेल्या स्नॅक्समध्ये अनेकदा जास्त मीठ, तेल, कृत्रिम चव वाढवणारे घटक आणि शरीरासाठी आवश्यक नसलेले घटक असू शकतात. अशा पदार्थांचे सातत्याने सेवन झाल्यास मुलांचे लक्ष घरगुती पौष्टिक आहारापासून दूर जाण्याची शक्यता वाढते.परिणामी शरीराला आवश्यक पोषण कमी मिळून भविष्यात विविध आरोग्यविषयक समस्या निर्माण होऊ शकतात.
आज अनेक घरांमध्ये एक वेगळे चित्र दिसते.भूक लागल्यानंतर फळे,दूध,पोळी-भाजी किंवा इतर घरगुती पदार्थ मागण्याऐवजी अनेक मुले थेट चिप्स किंवा तत्सम पदार्थांची मागणी करतात.यामध्ये फक्त चवीचा भाग नाही,तर सतत नजरेसमोर राहणारे आकर्षक प्रदर्शनही मोठी भूमिका बजावत असते.
येथे कोणत्याही उद्योगावर टीका करणे किंवा कोणत्याही उत्पादनाच्या विक्रीवर बंदी आणण्याची मागणी करणे हा हेतू नाही.प्रत्येक व्यापाऱ्याला आपला व्यवसाय करण्याचा पूर्ण अधिकार आहे.पण मुलांच्या हिताचा विचार करताना अशा उत्पादनांची मांडणी कशी असावी,यावर चर्चा होणे गरजेचे वाटते.विशेषतः मुलांना लक्ष्य करणारे प्रदर्शन कमी करण्याबाबत काही मार्गदर्शक तत्त्वांचा विचार होऊ शकतो.
महाराष्ट्र अन्न व औषधी प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्याकडे अन्नसुरक्षा आणि ग्राहक हिताशी संबंधित महत्त्वाची जबाबदारी आहे.त्यामुळे या विषयाचा सखोल अभ्यास करण्यासाठी तज्ज्ञ समिती स्थापन करणे,पालक,पोषणतज्ज्ञ,व्यापारी संघटना आणि सार्वजनिक आरोग्य क्षेत्रातील व्यक्तींशी चर्चा करणे,अशा उपायांचा विचार होऊ शकतो.
दुकानांच्या प्रवेशद्वारावर किंवा मुलांच्या सहज नजरेसमोर अशा उत्पादनांची मांडणी टाळणे,पौष्टिक पर्यायांना अधिक महत्त्व देणे आणि मुलांमध्ये आरोग्यदायी आहाराच्या सवयी विकसित करण्यासाठी जनजागृती मोहीम राबवणे यांसारख्या कल्पना देखील विचारात घेतल्या जाऊ शकतात.शाळा,पालक आणि समाज यांनी एकत्रितपणे काम केल्यास मुलांच्या आहारात सकारात्मक बदल घडवून आणता येऊ शकतो.
आजच्या काळात कुपोषणासोबतच चुकीच्या खाण्याच्या सवयी आणि वाढते आरोग्यविषयक प्रश्नही मोठे आव्हान बनत आहेत.त्यामुळे समस्या निर्माण झाल्यानंतर उपाय शोधण्यापेक्षा त्यांची सुरुवातीलाच प्रतिबंधात्मक पातळीवर दखल घेणे अधिक महत्त्वाचे ठरते.
हा विषय केवळ चिप्स किंवा कुरकुरे विक्रीचा नाही; हा विषय आपल्या पुढच्या पिढीच्या आरोग्याचा आहे.म्हणूनच कायदेशीर चौकटीत राहून,सर्व घटकांचा विचार करून आणि तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन मुलांच्या हितासाठी योग्य धोरणात्मक पावले उचलण्याची अपेक्षा अनेक पालक आणि जागरूक नागरिकांकडून व्यक्त होत आहे.
