विकास हवा, पण इतिहास विसरून नाही,हिंगणघाट बस स्थानकात धर्मवीर संभाजी महाराजांचा पुतळा उभाराच!
(मो मकसूद बावा पत्रकार हिंगणघाट जिला वर्धा मिडिया पोलिस टाइम विभागीय उपसंपादक )
हिंगणघाट शहरात नव्याने उभारले जात असलेले बस स्थानक हे केवळ एक बांधकाम नाही, तर शहराच्या भविष्यातील ओळखीचा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. कोट्यवधी रुपयांचा खर्च, आधुनिक सुविधा, प्रशस्त परिसर आणि शहराच्या विकासाला नवी दिशा देणारा हा प्रकल्प निश्चितच स्वागतार्ह आहे. मात्र एक प्रश्न आज प्रत्येक स्वाभिमानी हिंगणघाटकराच्या मनात धगधगत आहे विकासाच्या या भव्य इमारतीत आपल्या इतिहासाला, आपल्या अस्मितेला आणि आपल्या प्रेरणास्थानांना स्थान मिळणार आहे का?
विकासाची भाषा बोलताना जर आपण आपल्या इतिहासाकडे पाठ फिरवली, तर तो विकास नसून आपल्या मुळांपासून दूर जाण्याचा मार्ग ठरतो. म्हणूनच शहरातील विविध सामाजिक संघटनांनी नव्या बस स्थानकाच्या मुख्य आवारात धर्मवीर छत्रपती संभाजी महाराजांचा भव्य पूर्णाकृती पुतळा उभारण्याची केलेली मागणी ही कोणत्याही एका संघटनेची किंवा समाजघटकाची मागणी नाही. ती हिंगणघाटच्या स्वाभिमानाची मागणी आहे. ती महाराष्ट्राच्या इतिहासाचा सन्मान करण्याची मागणी आहे.
धर्मवीर संभाजी महाराज हे नाव उच्चारले की डोळ्यांसमोर उभा राहतो तो पराक्रम, त्याग, शौर्य आणि स्वाभिमानाचा जाज्वल्य इतिहास. वयाच्या अवघ्या बत्तीसाव्या वर्षी ज्यांनी हिंदवी स्वराज्यासाठी आणि धर्मरक्षणासाठी आपल्या प्राणांची आहुती दिली, ज्यांनी अमानुष छळ सहन केला पण स्वधर्म आणि स्वराज्याशी प्रतारणा केली नाही, अशा महान योद्ध्याचे स्मरण हे केवळ इतिहासाचे पान नाही; ती प्रत्येक मराठी माणसाच्या रक्तात धावणारी प्रेरणा आहे.
आजच्या पिढीसमोर अनेक आदर्श उभे केले जातात. मात्र संघर्षात न झुकणारा, मृत्यू समोर दिसत असतानाही आपल्या विचारांशी तडजोड न करणारा आणि स्वाभिमानासाठी जीवन अर्पण करणारा आदर्श शोधायचा असेल, तर धर्मवीर संभाजी महाराजांपेक्षा मोठे उदाहरण दुसरे नाही. अशा महान व्यक्तिमत्त्वाचा पुतळा शहराच्या प्रमुख सार्वजनिक ठिकाणी उभा राहणे ही केवळ भावनिक बाब नाही, तर पुढील पिढीला इतिहासाची जाणीव करून देणारी सामाजिक जबाबदारी आहे.
नवे बस स्थानक हे हिंगणघाट शहराचे प्रवेशद्वार ठरणार आहे. हजारो प्रवासी दररोज येथे येतील-जातील. बाहेरगावाहून येणाऱ्या व्यक्तीची शहराबद्दलची पहिली छाप याच ठिकाणावरून तयार होणार आहे. अशा वेळी बस स्थानकाच्या मुख्य आवारात धर्मवीर संभाजी महाराजांचा तेजस्वी आणि भव्य पुतळा उभा असेल, तर तो केवळ एक स्मारक राहणार नाही; तो हिंगणघाटच्या इतिहासप्रेमाचा, स्वाभिमानाचा आणि संस्कृतीचा जिवंत संदेश ठरेल.
आज महाराष्ट्रातील अनेक शहरांनी आपल्या इतिहासाला जपण्याचे काम केले आहे. अनेक सार्वजनिक ठिकाणी महापुरुषांचे पुतळे उभारून त्या ठिकाणांना एक वेगळी ओळख दिली आहे. मग हिंगणघाटने ही संधी का गमवावी? नव्या बस स्थानकात धर्मवीर संभाजी महाराजांचा पुतळा उभारला गेला, तर तो केवळ सौंदर्यवर्धनाचा भाग राहणार नाही, तर शहराच्या आत्म्याचे प्रतिनिधित्व करणारा केंद्रबिंदू बनेल.
दुर्दैवाने अनेकदा अशा विषयांवर राजकारण केले जाते. जनभावना, इतिहास आणि अस्मिता यांच्याकडे राजकीय फायद्या-तोट्याच्या नजरेतून पाहिले जाते. पण हा विषय राजकारणाचा नाही. हा विषय महाराष्ट्राच्या गौरवशाली इतिहासाचा आहे. हा विषय त्या योद्ध्याच्या स्मृतींचा आहे ज्याने स्वराज्यासाठी आपले सर्वस्व अर्पण केले. त्यामुळे या मागणीकडे कोणत्याही राजकीय चष्म्यातून न पाहता ती जनतेच्या भावनांची अभिव्यक्ती म्हणून स्वीकारली गेली पाहिजे.
आज हिंगणघाटच्या लोकप्रतिनिधींसमोर एक ऐतिहासिक संधी उभी आहे. येणाऱ्या अनेक दशकांसाठी शहराची ओळख घडविण्याची संधी. प्रश्न एवढाच आहे की, ते या संधीचे सोने करणार की इतिहास त्यांना विसरेल? विकासकामांच्या उद्घाटनाचे फलक कालांतराने बदलतात, इमारतींची दुरुस्ती होते, सरकारे बदलतात; पण महापुरुषांच्या स्मृती शतकानुशतके जनमानसात जिवंत राहतात.
हिंगणघाटच्या जनतेला केवळ आधुनिक इमारत नको आहे. त्यांना त्यांच्या इतिहासाचा अभिमानही हवा आहे. त्यांना अशी वास्तू हवी आहे जिथे विकासासोबत संस्कृती दिसेल, आधुनिकतेसोबत स्वाभिमान दिसेल आणि प्रगतीसोबत प्रेरणा दिसेल. धर्मवीर संभाजी महाराजांचा पुतळा ही त्या प्रेरणेची सर्वात योग्य आणि सर्वमान्य ओळख ठरू शकते.
म्हणूनच आज प्रत्येक स्वाभिमानी नागरिकाने एकच प्रश्न विचारला पाहिजे जर नव्या बस स्थानकात धर्मवीर संभाजी महाराजांनाच स्थान मिळणार नसेल, तर मग कोणाला मिळणार? जर स्वराज्यासाठी बलिदान देणाऱ्या योद्ध्याचा सन्मान अशा प्रमुख सार्वजनिक ठिकाणी होणार नसेल, तर मग इतिहासाचा सन्मान नेमका कधी आणि कुठे होणार?
ही केवळ पुतळ्याची मागणी नाही. हा हिंगणघाटच्या अस्मितेचा आवाज आहे. हा इतिहासाला न्याय देण्याचा प्रयत्न आहे. हा स्वाभिमान जपण्याचा निर्धार आहे. आणि जो समाज आपल्या इतिहासाचा सन्मान करतो, तोच समाज भविष्यात अभिमानाने उभा राहतो.
आज वेळ आली आहे निर्णयाची. लोकप्रतिनिधींनी जनभावना ओळखाव्यात, प्रशासनाने सकारात्मक भूमिका घ्यावी आणि नव्या बस स्थानकाच्या मुख्य आवारात धर्मवीर छत्रपती संभाजी महाराजांचा भव्य पूर्णाकृती पुतळा उभारून हिंगणघाटच्या इतिहासाला, संस्कृतीला आणि स्वाभिमानाला कायमस्वरूपी मानाचा मुजरा करावा.
